Overspeeding turbosprężarki – poznaj 8 przyczyn | MOTOFAKTOR

Overspeeding turbosprężarki – poznaj 8 przyczyn

Prędkość turbosprężarki zależy od energii spalin napędzających turbinę oraz obciążenia sprężarki. Układ wirujący może przekroczyć dopuszczalną prędkość, jeśli pojawi się zaburzenie warunków pracy po stronie dolotowej, wydechowej lub sterowania. Eksperci Motoremo wyjaśniają, co może doprowadzić do takiej sytuacji.

1. Nieszczelność układu dolotowego za turbosprężarką

Pęknięty przewód, nieszczelny intercooler czy poluzowana opaska powodują ucieczkę sprężonego powietrza. Sterownik rejestruje zbyt niskie doładowanie i próbuje je skompensować poprzez zmianę sterowania turbosprężarką. W efekcie turbo może pracować z coraz większą prędkością.

Typowe źródła nieszczelności to:

  • pęknięte przewody między turbosprężarką a intercoolerem,
  • uszkodzony intercooler,
  • nieszczelne obejmy i uszczelnienia,
  • zsunięte przewody,
  • pęknięty kolektor dolotowy.

2. Ograniczony przepływ powietrza przed turbosprężarką

Utrudnione zasysanie powietrza powoduje po stronie ssącej turbosprężarki powstanie duże podciśnienia. Turbosprężarka musi pracować z większym stosunkiem sprężania, żeby osiągnąć wymagane ciśnienie w kolektorze. To zwiększa prędkość obrotową i w konsekwencji może doprowadzić do overspeedingu.

Przyczyną mogą być m.in.:

  • zapchany filtr powietrza,
  • zgnieciony lub zatkany przewód dolotowy,
  • nieprawidłowo zamontowany wkład filtra,
  • ciało obce w obudowie filtra,
  • zamarznięcie lub zatkanie dolotu.

3. Niesprawny układ regulacji doładowania

Prędkością turbosprężarki steruje układ regulacji ciśnienia doładowania. Awaria nawet jednego elementu może doprowadzić do nadmiernego rozpędzenia turbosprężarki.

Przykłady usterek:

  • zapieczona zmienna geometria w pozycji „przymkniętej”,
  • uszkodzony siłownik lub jego błędna kalibracja
  • uszkodzony elektrozawór sterujący,
  • nieszczelność przewodów pneumatycznych,
  • zawór wastegate zablokowany w pozycji zamkniętej,
  • źle ustawiona długość cięgna.

4. Błędny odczyt ciśnienia doładowania

Jeżeli czujnik MAP podaje zaniżone wartości, sterownik może próbować zwiększać doładowanie mimo wysokich rzeczywistych obrotów turbosprężarki.

Źródłem błędnego sygnału może być:

  • uszkodzony czujnik,
  • zabrudzony kanał pomiarowy,
  • usterka instalacji elektrycznej,
  • słabe połączenie we wtyczce,
  • zastosowanie niewłaściwego czujnika.

5. Niewłaściwe sterowanie po modyfikacji silnika

Zmiany w oprogramowaniu silnika (chiptuning) lub inne modyfikacje mogą wymagać od turbosprężarki parametrów wykraczających poza jej konstrukcyjne możliwości.

Ryzykowne są między innymi:

  • podniesienie ciśnienia doładowania ponad mapę kompresora,
  • zwiększenie dawki paliwa bez kontroli temperatury spalin,
  • usunięcie ograniczników prędkości turbo w oprogramowaniu,
  • nieprawidłowa kalibracja VGT,
  • montaż nieodpowiedniej turbosprężarki do danego silnika.

6. Zbyt duże ciśnienie zwrotne w układzie wydechowym

Zatkany układ wydechowy, zapchany DPF lub uszkodzony katalizator mogą zaburzyć warunki pracy turbiny. W zależności od konstrukcji może to powodować nieprawidłowe sterowanie układem doładowania i nadmierne obciążenie turbo.

Samo ciśnienie zwrotne często ogranicza przepływ, ale może też powodować błędne reakcje sterownika, wzrost temperatury spalin i pracę turbo poza właściwym zakresem.

7. Nieszczelność układu wydechowego przed turbiną

Jeżeli część spalin ucieka przed turbiną, dociera do niej mniej energii. Sterownik może próbować skompensować zbyt niskie doładowanie poprzez zmianę sterowania turbosprężarką.

Możliwe miejsca nieszczelności:

  • kolektor wydechowy,
  • uszczelka kolektora,
  • pęknięty kolektor,
  • połączenie kolektor–turbo,
  • pęknięcia w obudowie turbiny.

8. Nieprawidłowe działanie EGR

Zawór EGR zablokowany w niewłaściwej pozycji zmienia warunki przepływu powietrza i spalin. Gdy EGR jest nadmiernie otwarty, silnik może mieć mniej tlenu i słabsze doładowanie. Sterownik próbuje wtedy korygować ciśnienie i masę powietrza, zwiększając prędkość turbosprężarki.

Jakie uszkodzenia powoduje overspeeding?

Nadmierna prędkość obrotowa zwiększa siły działające na elementy wirujące turbosprężarki. Skutkiem mogą być m.in.:

  • pęknięcia koła kompresji,
  • urwanie fragmentów łopatek,
  • rozciągnięcie lub deformacja koła kompresji,
  • ocieranie koła o obudowę,
  • uszkodzenie łożysk przez przeciążenie,
  • wzrost temperatury powietrza doładowującego,
  • pęknięcie wałka,
  • całkowite rozerwanie turbo.

Charakterystycznym śladem overspeedingu jest tzw. efekt skórki pomarańczy. Na powierzchni koła kompresji pojawiają się zmiany strukturalne będące efektem rozciągania materiału pod wpływem dużych sił.

Uszkodzone turbo? Trzeba znaleźć przyczynę

Jeżeli turbosprężarka została uszkodzona wskutek overspeedingu, sama jej wymiana nie rozwiązuje problemu. Przed montażem nowego podzespołu należy sprawdzić:

  • szczelność dolotu i intercoolera,
  • filtr powietrza oraz przewody przed turbo,
  • działanie zmiennej geometrii, wastegate i siłownika,
  • czujnik ciśnienia doładowania,
  • rzeczywiste i zadane parametry doładowania,
  • układ wydechowy, w tym DPF,
  • działanie EGR,
  • ewentualne modyfikacje oprogramowania silnika.

Overspeeding jest zazwyczaj skutkiem innej nieprawidłowości w układzie, a nie pierwotną przyczyną awarii. Dlatego znalezienie źródła nadmiernych obrotów jest równie istotne jak wymiana uszkodzonej turbosprężarki.

Artykuł sponsorowany Inter Cars